Tkanki twórcze - Kamil Iwanicki. Nawet za winklem możesz znaleźć coś ciekawego Data dodania: 2026-10-07

Gdzie diabeł nie może, tam Kamila pośle i on wygrzebie ciekawostkę, artefakt, dokument, zdjęcie. Gawędziarz, który lubi zbaczać z utartych ścieżek, tak by odkryć i podzielić się tym. Śląsk to jego naturalne otoczenie, tu się urodził, ta kraina jest jego polem badawczym, ale też nieustannym powodem do dumy. Jeśli chcecie ją poznać, nie ma lepszej osoby. 
W Tkankach twórczych, prezentujących twórców i twórczynie, Kamil Iwanicki. 

Kluski śląskie z dziurką na sos czy bez?
Oczywiście, że z dziurką na zouze. Uwielbiam kluski śląskie, wciąż się dziwię, że nikt jeszcze nie zrobił street foodu śląskiego z gumiklyjzami. 

Przez dekady symbolem integracji sąsiedzkiej na Śląsku były przestrzenie wspólne i przydomowe ogródki. Dlaczego dziś dobrowolnie grodzimy te przestrzenie i uciekamy w prywatność?
Klopsztanga, plac między kamienicami lub familokami, schodki, piekarnioki i ogródki to tylko kilka przestrzeni, kiedyś będącymi mimowolnymi miejscami sąsiadów, dzieci i rodzin. Piekarnioki i chlywiki przestały być nam potrzebne, a place zmieniły się w parkingi. Zaczęliśmy się zamykać w domach, mamy internet, więc potrzeba wychodzenia jest coraz mniejsza. Dawniej dzieci spędzały cały dzień na placu, dzisiaj już coraz mniej. Warto też pamiętać, że kiedyś dużo bardziej potrzebowaliśmy wsparcia wspólnoty sąsiedzkiej, warunki życia powodowały, że ta integracja była codziennością. Dzisiaj wszyscy chcemy być samodzielni i przez ostatnie dekady sąsiedzi stali się dla nas nieznajomymi. A pojawienie się płotów, sztucznych podziałów, podkreślania, co do kogo należy, zaczęło tylko nas od siebie oddalać.

Rewitalizacja czy gentryfikacja? Jak Śląsk powinien balansować między ratowaniem zabytkowych familoków a ochroną ich dotychczasowych, często uboższych mieszkańców, przed drapieżnym rynkiem nieruchomości?
Jeśli mamy gdzieś w Metropolii trwające gentryfikacje to raczej w centrum Gliwic czy Katowic. Z osiedli robotniczych tylko jedno jest w takim procesie - Nikiszowiec. To miejsce, które stało się modne, a mieszkania potrafią kosztować tyle, co w centrum Katowic. Powstały tam lokale gastronomiczne, galerie i miejsce stało się popularne wśród turystów, obok powstaje hub gamingowy Shaft K, więc to miejsce skazane na gentryfikację już od kilku lat. Rewitalizacja dotyka wiele osiedli robotniczych z lepszym lub gorszym skutkiem. Są to działania odgórne, ale też procesy oddolne, jak właśnie na wspomnianym Nikiszu. Rewitalizacja dotknęła część osiedli tylko fragmentarycznie, wiele wciąż wymaga takich działań. Warto wymienić ciekawe przykłady: osiedle Ficinus na Wirku w Rudzie Śląskiej i kolonia Zgorzelec w Bytomiu, ale pozytywne zmiany możemy też zobaczyć na Lipinach, III kolonii robotniczej w Knurowie czy na gliwickim Zatorzu, gdzie po kolei mieszkańcy remontują familoki przy Horsta Bienka.

Czy potrafimy w Polsce opowiadać o Śląsku w sposób uniwersalny?
Tak, co pokazują sukcesy pisarzy, jak Zbigniew Rokita i Szczepan Twardoch. Wiele śląskich historii jest bliskich czytelnikom, a zrozumienie własnego heimatu to nie tylko problem Ślązaków. Myślę, że chodzi o coś innego: Polacy z innych regionów opowiadają o Śląsku bez jego zrozumienia. Takie opowieści powtarzają się w serialach, filmach, czy narracji politycznej, bez znajomości kontekstu historii regionu, godki, tradycji i jego mieszkańców. Opowiadają tę historię o nas, ale bez nas.

Zgubiłeś się kiedyś w mieście, po którym oprowadzasz? Jeśli tak, jak z tego wybrnąłeś?
Najpierw musiałem się wielokrotnie zgubić, aby odkryć miasta Metropolii i po nich oprowadzać. Zresztą do dziś mi się to często zdarza, skręcić celowo w inną ścieżkę, drugą stronę, gdzie mnie jeszcze nie było i odkryć coś nowego. Zresztą dzisiaj nawet krążyłem tak po polach i łąkach, odkrywając nowy skrót między osiedlami robotniczymi i tak trafiłem na ślady dawnej kopalni. 

Grzebiesz w przeszłości. Czy nie łapiesz się czasem na tym, że żyjesz bardziej w roku 1920 niż 2026? Jak udaje Ci się wracać z tych historycznych podróży do codzienności? 
Kiedyś często mi się to zdarzało oglądając archiwalne zdjęcia, czytając wspomnienia wyobrażając sobie przedwojenne Gliwice i wszystkie miejsca, które zniknęły, czy w 1945, czy współcześnie. Czasem nawet lubię przenieść się w czasie o kilkanaście lat za pomocą Street View, pooglądać zdjęcia z Gliwic sprzed 20-30 lat, przypominając sobie miasto z mojego dzieciństwa. To też pomaga mi zrozumieć Gliwice, Zabrze i inne miasta. Te wszystkie przemiany, które nas dotknęły przez dekady i których nie zauważamy na co dzień. Czy wreszcie szukanie śladów starych napisów, ale też graffiti z lat 90. i twórczości sąsiedzkiej na blokach w ogródkach. To taka moja próba oswojenia mojego heimatu.

Śląskość to dla Ciebie tożsamość z wyboru, geny, czy fascynacja?
Mam wrażenie, że w dzisiejszych czasach dla każdego z nas to trochę połączenie kilku czynników. Bo pamiętam, gdy byłem młodszy, Śląsk był negatywnie postrzegany i wciąż przez wiele osób dalej jest. Umniejszanie tradycjom, miastom, mieszkańcom, jakby wszędzie było lepiej, tylko nie u nas. To mnie uderzało, więc moja fascynacja zmieniła się w chęć promowania i edukowania: nawet za winklem możesz znaleźć coś ciekawego, wystarczy tylko poszukać informacji. U mnie to się zaczęło od Sośnicy i odkrywania małych tajemnic: co to za wieża ciśnień w lesie, dlaczego staw nazywa się Szachta i gdzie schowany był skarb Eliasza i Pistułki. Rozmawiając z różnymi starszymi osobami, dziwiło mnie, że oni nie postrzegali opowieści o bebokach, zwyczajach i godce, jako coś wartościowego, tylko coś o czym trzeba było zapomnieć. Wiele rodzin przestało przekazywać śląskość, dla nich był to ciężar, którym nie chcieli obarczać swoich dzieci. Myślę, że współcześnie jest nam dużo łatwiej mówić o Śląsku i widać to od kilkunastu lat. Coraz więcej osób chce się angażować w zachowanie choć cząstki tego świata.

Wyobraź sobie, że masz stworzyć „kapsułę czasu” i zamurować ją we framudze okna familoka. Kapsułę otworzą za 200 lat. Co wkładasz do środka, żeby ludzie przyszłości zrozumieli Śląsk? 
Na pewno dałbym tam książkę “Cholonek” Janoscha, ale trudno mi jeszcze powiedzieć, co byłoby wartościowe dla osób za dwieście lat. Szczerze mówiąc, wolę pomyśleć, co teraz chciałbym przekazać i zachować, aby za dwadzieścia, czy dwieście lat kolejne pokolenia mogłyby poznać i zrozumieć Śląsk.

Przepytywała Małgorzata Lichecka