Czym jest piecza zastępcza, że w Gliwicach zasłużyła sobie na własną instytucję - Gliwickie Centrum Pieczy Zastępczej? Jest powołująca je uchwała Rady Miasta, są pieniądze na siedzibę.
Piecza zastępcza to obowiązkowe zadanie miasta. Kiedy zachodzi konieczność umieszczenia dzieci poza rodziną, trzeba zabezpieczyć miejsca ich pobytu. Liczba miejsc musi odpowiadać potrzebom. A szacowanie wcale nie jest łatwe. Na co dzień mamy przecież do czynienia ze zdarzeniami losowymi, interwencjami, w konsekwencji których dzieci muszą opuścić swój rodzinny dom.
To jak prowadzone są te szacunki?
Na podstawie danych z ubiegłych lat. Dziś mamy 223 rodziny zastępcze, które opiekują się 421 dziećmi. Kolejne 48 dzieci znajduje się placówkach opiekuńczo-wychowawczych. A to znaczy, że potrzebujemy niespełna 500 miejsc w rodzinach zastępczych. To dużo. Ta liczba waha się, choć nieznacznie.
W którą stronę? Dzieci w pieczy zastępczej ubywa?
Nie, są lata, gdy ich liczba trochę rośnie. Te wahania zawsze jednak mieszczą się w zakresie ustalonym na podstawie danych statystycznych. Za to cel naszej pracy jest niezmienny: możliwie najkrótszy pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Jest miarą sukcesu?
Niedługi pobyt to sukces! Jeżeli rodzice biologiczni współpracują, dążą do pozytywnych zmian i postaw rodzicielskich, jeżeli w domu rodzinnym sytuacja się poprawia, powrót dziecka staje się możliwy. Ale są dzieci, które w pieczy zastępczej zostają do osiągnięcia pełnoletności i tam przygotowują się do samodzielnego życia. Niestety, zwolnione miejsca szybko się zapełniają. Zmienia się też liczba rodzin zastępczych. Tworzące je osoby m.in. przechodzą na emeryturę.
Zmienia się wiek dzieci potrzebujących rodzin zastępczych. Są coraz starsze, a to znaczy - znów niestety - że wiele z nich wymaga specjalistycznych oddziaływań.
Skąd ta zmiana? Więcej małych dzieci trafia do adopcji? Zbyt późno reagujemy?
Dzieci są coraz później diagnozowane, później rozpoznawana jest ich sytuacja rodzinna. To moja obserwacja. Uważam, że to efekt poprawy sytuacji materialnej polskich rodzin. Wcześniej dzieci korzystały z różnych form pomocy, a pracownik socjalny, przed przyznaniem świadczeń, diagnozował sytuację. Teraz jest tak, że często ją rozpoznajemy, gdy problemy narosły.
Dlatego powstaje Gliwickie Centrum Pieczy Zastępczej i przejmuje zadania od Ośrodka Pomocy Społecznej? Będzie efektywniej wywiązywać się z obowiązku zapewnienia dzieciom opieki zastępczej?
Teraz ośrodek pomocy społecznej jest organizatorem pieczy zastępczej, prowadzi też 3 placówki opiekuńczo-wychowawcze i ma wiele innych zdań - pomaga osobom w kryzysach, samotnym matkom, zajmuje się przydzielaniem i dystrybucją świadczeń. Piecza zastępcza wymaga szczególnej uwagi. Otrzyma ją w Centrum.
Co zaważyło na decyzji o utworzeniu Centrum? Co było kropką nad i?
W Gliwicach, w latach 2017-2023 funkcjonowała już osobna placówka dedykowana pieczy zastępczej. Przejęła zadania od OPS, ale ostatecznie straciła swoją samodzielność. Ośrodek realizował wówczas zadania związane z rodziną i myślę, że pomysł koordynacji działań pod jednym szyldem spowodował włączenie tej jednostki w struktury OPS. Dziś jesteśmy przekonani, że Centrum musi powstać. OPS nie ma tak dużych doświadczeń w opiece nad dziećmi przebywającymi m.in. w placówkach całodobowych. Osobnej jednostki wymaga również specyfika pracy związanej z pieczą. To system całodobowy, obligujący do intensywności działań. Rodziny zastępcze przyjmują dzieci, które potrzebują wsparcia i specjalistycznego oddziaływania psychologicznego i terapeutycznego, niejednokrotnie opiekują się licznym rodzeństwem, by nie narażać dzieci na kolejną traumę - rozłąkę.
Nie jest łatwo być rodziną zastępczą. Kokosy, które zarabiają rekompensują ten trud? Pytam z przekąsem, bo to częsty zarzut wobec osób zastępujących biologicznych rodziców. Słychać wtedy: dorabiają się na dzieciach.
Gliwice mocno wspierają rodziny zastępcze. W 2026 roku miasto podwyższyło ich wynagrodzenie.
Jest na maksymalnym, ustawowym poziomie?
Ustawa mówi o minimalnym wynagrodzeniu dla rodzin zastępczych.
Jak dużo rodziny zastępcze dostają w Gliwicach?
Wynagrodzenie dla zawodowej rodziny zastępczej wynosi od 7 do 10 tysięcy złotych brutto. Trzeba jednak wiedzieć, że rodziny opiekują się różną liczbą dzieci i robią to w różny sposób. Jedna ma trójkę podopiecznych, a w rodzinnym domu dziecka może być ósemka. Pogotowia rodzinne działają zgodnie ze swoją nazwą - w nagłych sytuacjach. Opiekują się dziećmi zabranymi od rodziców podczas interwencji. Stąd różnice w wysokości wynagrodzenia.
W Gliwicach rodziny zastępcze są docenione?
Jesteśmy w czołówce polskich miast, biorąc pod uwagę wynagrodzenie zawodowych rodzin zastępczych. Systematycznie podnosimy też ilość i jakość oferty wsparcia, integracji, pomocy dzieciom usamodzielnianym, w tym pomocy mieszkaniowej.
Piecza zastępcza to chyba najtrudniejsza forma rodzicielstwa. Z zakontraktowanym rozstaniem. Dzieci mają zostawać pod opieką rodziców zastępczych możliwie najkrócej. A przecież, niezależnie od tego założenia, tworzą się między nimi relacje.
Rodzice zastępczy wiedzą, że piecza wiąże się z czasowością opieki, biorą udział w szkoleniach, są do tego przygotowani.
Wiedzieć to jedno, a drugie skonfrontować się z tą wiedzą w rzeczywistości.
Pewnie wiele osób powiedziałoby: ja bym nie oddał, nie oddała. Dlatego tak bardzo cenimy rodziny zastępcze, które stawiają dobro dziecka na pierwszym miejscu.
Master level - przedłożyć dobro drugiego człowieka nad własne uczucia, przywiązanie.
To jest bardzo trudne, ale rodziny zastępcze wiedzą - dobro dziecka jest nadrzędne.
Kiedy dzieci trafiają do pieczy zastępczej?
Trafiają tam nie na skutek swoich zachowań, ale zachowań rodziców. Najczęściej to przemoc, alkohol, duża niezaradność opiekuńczo-wychowawcza. Jeśli rodzina nie korzysta z pomocy lub działania wspierające nie przynoszą rezultatu, a sytuacja domowa zagraża zdrowiu lub życiu dziecka, zostaje umieszczone w pieczy zastępczej.
Decyduje o tym sąd?
Wyłącznie. Jednostka, taka jak powstające Gliwickie Centrum Pieczy Zastępczej, tylko przygotowuje rodziny zastępcze, a później współpracuje z nimi i z rodzinami biologicznymi. Musimy o tym informować, bo świadomość społeczna wpływa na odbiór rodzin zastępczych. One nie zabierają dzieci, przyjmują je na skutek interwencji lub decyzji sądu.
Pracujecie nad pozytywnym wizerunkiem rodzin zastępczych?
Tak.
Kamyczek do ogródka rodzin zastępczych - wspomniałam wcześniej - wrzucają ci, którzy mówią o zbijaniu kokosów na dzieciach. A inne kamyczki są o czym?
Negatywny wpływ na wizerunek rodziny zastępczych mają nagłaśniane medialnie sytuacje. Oczywiście żadna nie powinna się zdarzyć, takich rodzin nie powinno się zawiązywać, nie powinno powierzać się im dzieci. Ale budowanie pozytywnego wizerunku to nasz obowiązek. Rodziny zastępcze nie żyją w próżni. Mają sąsiadów, dzieci chodzą do szkoły. Potrzebują życzliwości, jak każdy. Trudno im walczyć z całym światem: złą opinia otoczenia i zajmować się dzieckiem, wymagającym sporo uwagi i wielu działań.
Kto jest kandydatem na rodzinę zastępczą? Część to osoby spokrewnione.
I właśnie te osoby - spokrewnione - mają pierwszeństwo w opiece nad dzieckiem pozbawionym opieki rodziców. Jeśli sąd wydaje postanowienie, zaczynamy poszukiwania wśród krewnych. Rodziny zastępcze niespokrewnione oraz zawodowe to drugi wybór, gdy ten pierwszy nie przyniósł rezultatu. Wbrew pozorom, wymagania wobec kandydatów nie są tak duże jak się wydaje. Trzeba spełniać podstawowe warunki: być osobą niekaraną oraz posiadać predyspozycje osobowościowe i określony system wartości. Badaniem tych drugich zajmuje się pedagog, psycholog. Chodzi o to, by mieć świadomość, że dziecku należy pomóc, także prezentując właściwe postawy rodzicielskie i społeczne.
Zostawmy na boku rodziny spokrewnione, bo w ich przypadku sprawa jest oczywista - z dzieckiem łączy je już relacja. Co motywuje kandydatów na rodziny zawodowe i niezawodowe? Dlaczego decydują się na wypełnianie tej roli?
Najczęściej chęć pomocy. Inny, częsty powód to syndrom pustego gniazda. Własne dzieci już je opuściły, a pokłady rodzicielskiej czułości, chęć opieki nad dzieckiem jeszcze się nie wyczerpały.
W Gliwicach są 223 rodziny zastępcze. Kolejne są potrzebne?
Tak. Szczególnie specjalistyczne. W całym województwie śląskim jest ich kilkanaście. To bardzo mało.
Specjalistyczne rodziny zastępcze to takie, które…
Zajmują się dziećmi wymagającym specjalistycznego działania, opieki, np. z niepełnosprawnościami.
Ile rodzin specjalistycznych jest w Gliwicach?
Jedna.
A ile dzieci czeka w naszym mieście na tymczasowy dom w rodzinie specjalistycznej?
Obecnie dwójka z autyzmem: 3,5-letnia dziewczynka i 8-letni chłopiec.
Uda się go znaleźć?
Wierzę w to. Nadzieja bierze się stąd, że systematycznie powiększamy grono rodzin zastępczych. Wkrótce będą 33 zawodowe.
To dużo?
Dużo.
Gliwickie Centrum Pieczy Zastępczej zastępczej zajmie budynek przy ulicy Niedurnego 6. Co tam będzie czego nie było przy ulicy Sikorskiego?
Optymalne warunki wsparcia i pomocy specjalistycznej. Nie możemy wyłącznie szukać nowych rodzin. Musimy tym, które są oraz dzieciom, którymi się zajmują zapewnić wsparcie: opiekę terapeutyczną, diagnostyczną, pomoc koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej. Budynek przy ulicy Niedurnego ma być ich miejscem, tylko ich miejscem, dającym także przestrzeń na spotkania dzieci z rodzicami biologicznymi.
Kiedy to wszystko się wydarzy?
Centrum powstanie 1 stycznia 2027 r. W maju przejmie od OPS zadania związane z pieczą zastępczą, a do swojej siedziby powinno wprowadzić się w końcówce 2027 r.
Czego Państwu życzyć? By rodziny zastępcze przestały być potrzebne?
To utopia. Zawsze będą. Robimy wiele, by je profesjonalizować i dziś mogę śmiało powiedzieć - wśród gliwickich rodzin są prawdziwi specjaliści od pieczy zastępczej. Rodziny zastępcze są ważne, bo dla dzieci pozbawionych opieki biologicznych rodziców, rodzina jest ważna.
No to mam już tytuł - „Rodzina jest ważna”. Dziękuję za podpowiedź i dziękuję za rozmowę.
Rozmawiała MARZENA PIECHOWICZ-GRUDA
Komentarze (0) Skomentuj