Nadawać dla turystów i mieszkańców Data dodania: 2026-10-14

Radiostacja ma pecha. To cytat z ubiegłorocznej publikacji Nowin Gliwickich, dziś wyjątkowo uprawniony. W 2025 roku zrezygnowano z koncepcji rewitalizacji obiektu autorstwa Nizio Design, kilkanaście dni temu z konsultacji społecznych na temat przyszłości zabytku. Wtedy negatywną opinię wydał Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, teraz to Muzeum zerwało umowę z firmą prowadzącą rozmowy z mieszkańcami i ekspertami. Co dalej z Radiostacją? Pomysłów nie brakuje, nie powinno także pieniędzy. Są konieczne, by z gliwickiego pomnika historii zrobić miejsce atrakcyjne dla gliwiczan i turystów. Wpis na listę UNESCO tego nie załatwi - słychać coraz częściej. Którędy więc iść? - pytamy i szukamy odpowiedzi.

Unikalność przed oczekiwaniami

- Gliwice rozstrajają się w kierunku Szałszy. Powstają budynki, wprowadzają się nowi mieszkańcy. Konsekwencje są oczywiste. Pojawił się ogromny deficyt przestrzeni publicznych - miejsc, gdzie można atrakcyjnie spędzić czas. Kilkanaście lat temu pracowaliśmy nad koncepcją zagospodarowania miejskich działek przylegających do Radiostacji. Wtedy powstał pomysł utworzenia instytucji o charakterze centrum nauki, techniki. Być może nadszedł czas, by do niego wrócić. W końcu historia Radiostacji to także opowieść o radiu i rozwiązaniach stosowanych w pierwszej połowie XX wieku - mówi prof. Tomasz Wagner z  Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej. - Najważniejsze założenie planowanych zmian to szacunek dla miejsca związanego II wojną światową oraz pamiętanie o żywych, bo miasto przede wszystkim powinno służyć mieszkańcom. Tereny wokół zabytku, oprócz zainteresowań turystów, muszą uwzględniać potrzeby lokalnej społeczności. Planowanie przyszłości Radiostacji wymaga myślenia o przestrzeni publicznej w szerokim kontekście. Ta część Gliwic opowiada pewną historię i niestety, dziś jest martwa. Nie ma gdzie napić się kawy, nie ma gdzie zabrać dzieci, nie ma warunków do relaksu i jakiejkolwiek aktywności. Radiostacja powinna w kameralny sposób zbliżać do historii, a przyległy teren oferować mieszkańcom pomysły na spędzanie wolnego czasu, nawet jeśli konieczne będą zmiany w planie miejscowym - wyjaśnia Tomasz Wagner.

Konsultacje to konieczność

A czego nie może być w pobliżu gliwickiego pomnika historii? Placów zabaw, parków rozrywki, dmuchanych dinozaurów, kursów tańca, świetlic zapewniających rozrywkę. To opinia historyka, dr. Bogusława Tracza z IPN, który kilka lat temu zasiadał w zespole opowiedzianym za merytoryczną część modernizacji i rozbudowy Radiostacji. Finalizował ją projekt Nizio Design, ostatecznie przekreśliła decyzja Ministra.
Propozycje kategorycznie wykluczane przez historyka, pojawiły się m.in. w konsultacjach społecznych, zanim je przerwano. - To dla mnie argument, by zastanowić się nad sensem ich przeprowadzenia. Mieszkańcy patrzą na sprawę z własnej perspektywy, nie sposób czynić im z tego zarzutu. To decydenci powinni wiedzieć, że nadrzędną kwestią w projektowaniu przyszłości Radiostacji jest jej unikalność - historyczna i architektoniczna. Oczekiwania i potrzeby mieszkańców winny ją uwzględniać - dodaje Bogusław Tracz. 
Ale konsultacje społeczne to konieczność - wyjaśnia Leszek Jodliński, dyrektor Muzeum. W opinii Ministra, która negatywnie oceniała koncepcję Nizio Design, zakwestionowano nie tylko zbyt dużą ingerencję w kompleks Radiostacji (całkowitą przebudowę wnętrz mieszkalnych budynków i adaptację ich do nowych funkcji), ale także brak rozmów z mieszkańcami. - Udział Stowarzyszenia Miasto - Ogród Gliwice w publicznej dyskusji nie można za nie uznać. Był spontaniczną reakcją społeczników, ich sprzeciwem wobec przedstawionej koncepcji. Konsultacje, zaplanowane na październik, musieliśmy niestety odwołać. Firma, która była za nie odpowiedzialna, nie skonsultowała z Muzeum sposobu ich przeprowadzenia. Czy będą kolejne? Na pewno. Kiedy? Nie wiem.

Tomasz Wagner, tak samo jak dyrektor Muzeum, uważa, że sposób prowadzenia konsultacji ma znaczenie. Leszek Jodliński zrezygnował z nich, bo wynajęta firma oferowała uczestnikom wynagrodzenie. Architekt jest za to przekonany, że kluczowym kryterium powinno być to, skąd pochodzą prowadzące je osoby. Jego zdaniem, w takich przypadkach sprawdzają się wyłącznie lokalsi, znający problematykę Górnego Śląska, którym nieobcy jest kontekst społeczny i kulturowy miejsca. Firma, z którą Muzeum klikaście dni temu  zerwało umowę była z Krakowa.

UNESCO to nie czarodziejska różdżka

Ale by rozpocząć poważną rozmowę o tym, co powinna oferować Radiostacja, komu i w jaki sposób, najpierw należy rozstrzygnąć, czy starania o wpis na listę UNESCO to gra warta świeczki. Bogusław Tracz jest sceptyczny, prof. Katarzyna Ujma-Wąsowicz z Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej także. - Wejście do grona obiektów światowego dziedzictwa to prestiż, za którym nie idą żadne pieniądze. Lista UNESCO to nie czarodziejska różdżka, która zmieni miejsce w atrakcyjne dla turystów i mieszkańców. Te starania i wysiłki nadal zostaną po naszej stronie - wyjaśnia historyk. Dla Katarzyny Ujmy-Wąsowicz rozstrzygnięcie tej kwestii ma praktyczne znaczenie -  wpis na listę mocno ograniczy działania architektów. - Gdybyśmy nadal za nim optowali, mamy dwie opcje: stworzenie przestrzeni dla turystów pod ziemią lub postawienie budynku w rejonie ulicy Tarnogórskiej, który nie dominowałby nad przestrzenią. Rezygnacja z UNESCO dałaby projektantom większą swobodę. 2 budynki mieszkalne mogłyby zostać adaptowane do funkcji ogólnodostępnych, konferencyjnych. Ze studentami od lat, w ramach ćwiczeń, pracujemy nad otoczeniem Radiostacji. Stawiamy przed nimi takie zadanie: zaprojektować przestrzeń w sąsiedztwie zabytku, by z nim korespondowała i nie ingerowała w kompleks. Szuflady mamy pełne pomysłów. Wystarczy je wyciągnąć. Mogą być inspiracją do rozmów o przyszłości gliwickiego pomnika historii.

Szuflady z pomysłami

Projekty studentów nadal leżą w szufladach, projekt Nizio Design, opłacony z publicznych pieniędzy, trafił do kosza ponad rok temu. Razem z nim przepadły duże pieniądze. To zdanie Zbigniewa Gołasza, historyka IPN, wówczas pracownika Muzeum w Gliwicach, który należał do zespołu odpowiedzialnego za merytoryczną część przygotowań do modernizacji Radiostacji. - W ciągu kilku lat wykonaliśmy ogromną pracę, przeprowadzając kwerendy m.in. w niemieckich i polskich archiwach, muzeach. Zebraliśmy materiały do tej części wystawy, która miała odpowiadać o prowokacji gliwickiej i historii radiofonii. Muzeum rozpoczęło starania o dofinansowanie z programu FENIX. Szanse były ogromne. Chyba wszyscy, którzy wtedy ubiegali się o pieniądze, otrzymali je. Nas na ostatniej prostej zatrzymała strona społeczna. Mimo że projekt przez 2 lata był ogólnodostępny, zgłoszone zastrzeżenia wstrzymały pozwolenie na budowę, konieczne przy składaniu wniosku do FENIX - opowiada.

Jaka więc przyszłość czeka Radiostację?

Najbliższa znów może być tylko taka: „Oczywiście musimy myśleć o Radiostacji, o tym co mamy tam zrobić w przeszłości. Chcemy podejść  do tego bardziej rozważanie, tak, by nie stracić kolejnych lat, bo stan obiektu pogarsza się z każdym rokiem: budynki nie są użytkowne, w części nie ogrzewane. Dopóki więc nie przygotujemy nowego projektu, powinniśmy o nie racjonalnie zadbać - mówił w kwietniu 2025 roku Leszek Jodliński. Cytat pochodzi z tekstu „Radiostacja ma od lat pecha”.

Marzena Piechowicz-Gruda